Pytanie o to, czy człowiek decyduje o własnym losie, jest jednym z głównych tematów wielu dzieł literackich. W literaturze, autorzy często ukazują postacie, które podejmują różnorodne wybory i działania, co prowadzi do różnych konsekwencji i kształtuje losy bohaterów. Na tym tle pojawiają się różne poglądy na temat wolnej woli, determinizmu i moralnej odpowiedzialności.

Teza: Literatura jest podzielona w kwestii wpływu człowieka na jego los. Niektórzy twórcy kreują los człowieka na nieunikniony, zaś inni zależny od bohatera.

Na początku sztuki, Makbet poznaje przepowiednię trzech czarownic, która mówi mu, że zostanie królem. Ta przepowiednia wydaje się wskazywać na to, że los Makbeta jest już przesądzony i nieunikniony. Jednak decyzje, które podejmuje Makbet w odpowiedzi na tę przepowiednię, wpływają na rozwój wydarzeń i w konsekwencji determinują jego los. Makbet staje przed wyborem – czy realizować przepowiednię i popełnić morderstwo, by zdobyć tron, czy też pozostać wiernym swoim wartościom i etycznym normom. Decyduje się na drogę przemocy i zdrady, co w konsekwencji prowadzi do coraz bardziej okrutnych czynów. Jego działania są wynikiem ambicji, chciwości i strachu, ale także wpływu żony, Lady Makbet, która podsyca jego pragnienie władzy.

„Antygona” Sofokles

W tragedii Sofoklesa „Antygona”, los Antygony jest ukazany jako nieuchronny. Postać Antygony staje w obliczu tragicznego dylematu moralnego – konfliktu między jej lojalnością wobec rodziny i tradycji, a przeciwstawianiem się dekretowi króla Kreona, który zabrania pochowania ciała jej brata Polinejkesa. Antygona, będąc wierna swojemu bratu i swoim wartościom moralnym, decyduje się złamać dekret i pochować ciało Polinejkesa, aby zapewnić mu dostanie się do zaświatów. Uważa, że moralny obowiązek wobec zmarłego brata jest ważniejszy niż nakazy króla. Jednak jej wybór ma tragiczne konsekwencje. Kreon, reprezentujący prawo i władzę, wydaje wyrok śmierci na Antygonę za jej nieposłuszeństwo. 

Mit o rodzie Labdakidów 

Los rodziny Labdakidów był pełen przepowiedni i klątw, które determinowały ich tragiczne przeznaczenie. Przykładem jest postać Edypa, który gdy był jeszcze dzieckiem został wygnany z Teb, aby uniknąć przepowiedni, że zabije swojego ojca i poślubi własną matkę. Edyp zostaje znaleziony i przyjęty przez króla Koryntu i jego żonę. Wychowuje się jako ich syn i wierzy, że są jego prawdziwymi rodzicami. Dorastający Edyp dowiaduje się od wyroczni, że zabije swojego ojca i poślubi swoją matkę. Szokujący wyrok sprawia, że opuszcza Korynt, aby uniknąć swojego tragicznego losu. W drodze z Koryntu do Teb, Edyp spotyka nieznajomego na skrzyżowaniu dróg i zabija go w gniewie, nie zdając sobie sprawy, że jest to jego prawdziwy ojciec, Lajos. Po przybyciu do Teb, Edyp dowiaduje się, że miasto jest terroryzowane przez Sfinksa. Edyp rozwiązuje zagadkę Sfinksa i zostaje królem, a także poślubia wdowę po Lajosie, królową Jokastę, nie wiedząc, że jest to jego matka.