Pieśni Jana Kochanowskiego – opracowanie, problematyka, matura
Czego chcesz od nas, Panie…
Jest to pieśń religijna.
Pieśń śpiewana w kościołach jako pieśń pochwalna, sławiła miłość Stwórcy do ludzi. W pierwszej zwrotce podmiot zbiorowy pyta retorycznie Boga, jak mogą mu się odwdzięczyć za dary. Świat jaki Bóg stworzył ludziom przypomina arkadię, jest krainą szczęśliwości, panuje w nim ład. W przyrodzie odbija się doskonałość twórcy, jest to panteizm. Wiersz jest przykładem stosunku renesansowego człowieka do Boga – wiersz sławi miłość do dobrotliwego Boga, człowiek zwraca się do Boga bezpośrednio i przypisuje mu ludzkie cechy.
Serce roście, patrząc na te czasy!…
Jest to pieśń filozoficzna.
Pieśń wyrażą renesansowy optymizm – zachwycanie się życiem, pięknem natury. Wiersz pokazuje dwie postawy życiowe – człowieka szczęśliwego i frustrata. Autor przekonuje, że źródłem szczęścia jest cnota, co nawiązuje do filozofii stoicyzmu. Tylko człowiek pełen spokoju wewnętrznego i harmonii może w pełni cieszyć się życiem.
Chcemy sobie być radzi?… [Pieść IX, ks. I)
Jest to pieśń filozoficzna.
Utwór odpowiada na tytułowe pytanie, jak osiągnąć szczęście. Podmiot mówi, jakimi wartościami należy się kierować w życiu – sztuka życia. Ludzie nie mają wpływu na los, więc musi się z nim pogodzić. Człowiek powinien kierować się zasadami stoicyzmu czyli zachowywać cnotę i zasadę złotego środka. Należy doceniać każdą dobrą chwilę, ale należy wychodzić jej naprzeciw, a nie czekać aż sama przyjdzie – Carpe diem, epikureizm). Kiedy nauczymy się poprzestawać na tym co niezbędne i nie przywiązywać dużej wagi do rzeczy materialnych będziemy szczęśliwi.
Pieśń świętojańska o sobótce (Pieśń Panny XII)
Jest to pieśń filozoficzna.
Pieśń przedstawia wieś jako arkadię. Mieszkańców tej wiejskiej arkadii cechuje beztroska egzystencja, zgodna z rytmem natury – pracują pożytecznie, a następnie odpoczywają przy biesiadach. Gospodarze są szlachetni, uczciwi i zachowują złoty środek (równowaga między pracą a zabawą – stoicyzm). Gospodarze umiejętnie korzystają z przyjemności życia na wsi (epikureizm)
Nie porzucaj nadzieje…
Jest to pieśń filozoficzna.
Pieśń wyraża optymizm poety, w to, że stoickie podejście do życia gwarantuje osiągnięcie harmonii i wewnętrznego spokoju. W życiu nie ma nic stałego, niezmienna jest naprzemienność smutku i radości, dlatego nie należy zbytnio rozpaczać ani ufać powodzeniu, bo zarówno sukcesy jak i problemy są tymczasowe. Uświadomienie sobie tego, pozwala nabrać odpowiedniego dystansu do życia i uniknąć rozczarowań.
Pieśń o spustoszeniu Podola
Jest to pieśń patriotyczna.
Wiersz powstał gdy Rzeczpospolita była w kryzysie po ucieczce Henryka Walezego, gdy panowało bezkrólewie a na ziemie najechali Tatarzy. Poeta pokazuje, że przyczyną porażek była słabość państwa. Wiersz miał poruszyć sumienia Polaków i mobilizować ich do działania. Podmiot wyraził zaniepokojenie o zachowanie szlachty, która lekceważyła zagrożenie. Podmiot wyraża również wstyd z powodu bierności Polaków. Ostatnia zwrotka napomina rządzących by nie przekładali spraw prywatnych nad państwowe. Poeta ostrzega, że rodacy nie potrafią wyciągać wniosków z historii.
Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie
Jest to pieśń patriotyczna.
Poeta poucza rządzących i apeluje do nich o odpowiedzialne rządy. Przesłanie utworu jest uniwersalne, na co wskazuje włączenie pieśni do Odprawy posłów greckich, w miejscu, gdy król Priam i rada Troi mają decydować czy oddać Helenę posłom greckim. Oddanie Heleny to zatrzymanie wojny, zaś jej zatrzymanie to spełnienie osobistych interesów Aleksandra. Wyboru należy dokonać pomiędzy prywatnym a publicznym dobrem.
Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony…
Jest to pieśń autotematyczna – zawiera refleksje na temat nieśmiertelnej natury poezji.
Jest to parafraza ody Horacego, poruszająca kwestię nieśmiertelności poety (exegi monumentum). Podmiot jest świadomy swojej ponadprzeciętności. Podmiot wzywa żałobników, by nie wylewali łez, ponieważ pogrzeb to tylko jego doszczętne szczątki, zaś jego dusza jest zaklęta w wierszach i żyje w ludzkiej pamięci (non omnis moriar)
Geneza
Jan Kochanowski wzorował się w swoich pieśniach na twórczości Horacego.
Kochanowski to poeta uczony (poeta doctus), jego utwory są pełne nawiązań do Biblii, mitologii i koncepcji renesansowych.
Gatunek
Pieśń to utwór o prostej budowie, jest podzielona na strofy, zawiera powtarzające się elementy bądź refren.
Pieśni Kochanowskiego są bardzo zróżnicowane pod względem długości i budowy. Pieśni te cechuje umiar i prostota.
Tematyka
Pieśni to manifest renesansowego światopoglądu Jana Kochanowskiego.
Renesansowy światopogląd
Pieśni manifestują renesansowy światopogląd nawiązujący do antyku. Najważniejsza w hierarchii wartości jest cnota, czyli szczęśliwe życie. Cnotliwy człowiek wyznaje zasadę złotego środka. Cnota to główna idea stoicyzmu. Filozofia ta uczy dystansu od niepewności ludzkiego losu. Nie powinniśmy rozpaczać przesadnie, ani przesadnie wyrażać euforię. Epikurejska radość życia (carpe diem) równoważy stoicki spokój w pieśniach. Aby być szczęśliwym trzeba korzystać z uroków życia. Kochanowski afirmuje rzeczywistość – podziwia piękno natury i doskonałość stwórcy.
Pieśni Jana Kochanowskiego możesz wykorzystać w pracach dotyczących:
- renesansu
- ideologia humanizmu
- postaw ludzkich wobec losu
- koncepcji Boga jako artysty
- nawiązań do Biblii i antyku
- wiejska arkadia
- ojczyzna
- afirmacja życia
- ideał cnoty antycznej
Konteksty, jakie możesz użyć w nawiązaniu do Pieśni:
- „Pan Tadeusz” Adam Mickiewicz – wiejska arkadia w Soplicowie
- Pieśni Horacego