Propaganda jest jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych przez państwa totalitarne do kontrolowania społeczeństwa. Zgodnie z definicją, propaganda to celowe oddziaływanie na zbiorowości i jednostki, mające na celu pozyskanie zwolenników, wpojenie pożądanych przekonań oraz wywołanie określonych dążeń i zachowań.

Teza: Propaganda w państwie totalitarnym jest niezbędnym narzędziem do utrzymania kontroli nad społeczeństwem, ponieważ umożliwia manipulację informacjami, kształtowanie postaw obywateli oraz eliminowanie niezależnej myśli i oporu.

Propaganda w państwie totalitarnym jest kluczowym narzędziem do kontrolowania społeczeństwa i utrzymania władzy. W powieści “1984” George’a Orwella, propaganda odgrywa centralną rolę w funkcjonowaniu reżimu Oceanii, rządzonego przez Partię i jej lidera, Wielkiego Brata. Główny bohater, Winston Smith, pracuje w Ministerstwie Prawdy, którego zadaniem jest przepisywanie historii i dokumentów, aby były zgodne z aktualną linią Partii. To ministerstwo zajmuje się produkcją fałszywych informacji i manipulacją faktami, co pozwala Partii kontrolować przeszłość i teraźniejszość. Przykładem jest zmiana sojuszników i wrogów Oceanii – w zależności od aktualnej polityki, historia jest przepisywana, aby pokazać, że Oceania zawsze była w sojuszu z jednym krajem i w konflikcie z innym. W każdym domu i miejscu publicznym znajdują się teleekrany, które nie tylko transmitują propagandowe treści, ale także monitorują obywateli. Teleekrany są narzędziem do nieustannego nadzoru i indoktrynacji, co sprawia, że obywatele są pod stałą kontrolą i wpływem propagandy. Codzienne sesje, podczas których obywatele są zmuszani do wyrażania nienawiści wobec wrogów Partii, takich jak Emmanuel Goldstein. Te sesje mają na celu wywołanie silnych emocji i zjednoczenie społeczeństwa przeciwko wspólnemu wrogowi. Partia wprowadza nowy język, nowomowę, który ma na celu ograniczenie zdolności do myślenia krytycznego i wyrażania sprzeciwu. Poprzez eliminację słów, które mogłyby służyć do wyrażania niezgodnych z linią Partii myśli, nowomowa staje się narzędziem kontroli umysłów obywateli. Propaganda w “1984” jest wszechobecna i wszechmocna, co pokazuje, jak totalitarne reżimy mogą manipulować informacjami i kontrolować społeczeństwo. Orwell w swojej powieści ukazuje przerażającą wizję przyszłości, w której propaganda jest narzędziem do całkowitej kontroli nad jednostkami i ich myślami.

„Inny świat” Gustaw Herling-Grudziński

W książce “Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, która opisuje życie w radzieckim łagrze, propaganda odgrywa istotną rolę w kształtowaniu rzeczywistości więźniów oraz w manipulacji ich myślami i zachowaniami. W łagrach więźniowie byli poddawani intensywnej indoktrynacji, mającej na celu przekonanie ich o słuszności systemu komunistycznego. Propaganda była obecna w formie plakatów, sloganów i przemówień, które miały na celu wpojenie więźniom ideologii komunistycznej. Władze więźniom puszczały propagandowe filmy. Władze łagru kontrolowały przepływ informacji, aby więźniowie nie mieli dostępu do prawdziwych wiadomości ze świata zewnętrznego. Fałszywe informacje były rozpowszechniane, aby utrzymać więźniów w stanie niepewności i strachu.

Kontekst historyczny – propaganda za czasów PRL, „Miś” (1980, reż. Stanisław Bareja)

Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) była kluczowym narzędziem w rękach władzy, służącym do kontrolowania społeczeństwa i kształtowania jego postaw. Wzorowana na propagandzie radzieckiej, miała na celu promowanie ideologii komunistycznej oraz utrzymanie władzy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR).  Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk czuwał nad treściami publikowanymi w mediach, eliminując wszelkie informacje niezgodne z linią partii. Cenzura była wszechobecna i dotyczyła wszystkich aspektów życia publicznego. Władze PRL często podkreślały sukcesy gospodarcze i społeczne, aby zyskać poparcie społeczeństwa. Przykładem jest okres rządów Edwarda Gierka, kiedy to propaganda sukcesu była szczególnie intensywna.

Film “Miś” w reżyserii Stanisława Barei jest satyrą na realia życia w PRL, pełną absurdów i groteskowych sytuacji. Jednym z najbardziej znanych przykładów propagandy w filmie jest scena z budową ogromnego, drewniano-słomianego misia, który ma rzekomo odpowiadać “żywotnym potrzebom naszego społeczeństwa”.