Epoka powstała wskutek II Wojny Światowej, w latach 1939-1945. Utwory powstawały także do końca lat 40. Utwory o podobnej tematyce pojawiały się również później.

Okupacja

Okupacja kraju objawiała się np. poprzez terror wobec cywilów, eksterminacje, wysiedlenia, wywózki, łapanki. Tworzono obozy pracy, jenieckie, zagłady. Na okupowanych terenach rozwinął się ruch oporu i podziemne życie. Takie zmiany w społeczeństwie wywarły wpływ na artystów.

Pokolenie Kolumbów

To pokolenie polskiej młodzieży, ludzi wchodzących w dorosłość w latach wojny. Pokolenie to było dobrze wykształcone i wychowane w tradycji niepodległościowej. Tragizm pokolenia Kolumbów polegał na tym, że musieli podjąć walkę, ale jednocześnie byli chętni do życia, rozwijania się i kształcenia. Generacja ta wiedziała, że nawet jeśli uniknie śmierci, to wojna pozostawi ślad w ich psychice.

Holocaust

Zagłada Żydów dokonana przez nazistów. Żydów prześladowano, a także doprowadzono do ich ludobójstwa w obozach zagłady.

Cechy literatury w okresie okupacji:

• przedstawia dylematy etyczne – zakaz zabijania, a obowiązek patriotyczny
• ukazująca rzeczywistość wojenną
• ukazująca wojnę w konwencji katastroficznej
• reagująca na aktualne wydarzenia
• wzorzec tyrtejski – literatura chwaląca heroizm żołnierzy, budząca patriotyzm

Cechy literatury o tematyce wojennej powstałej po 1945:

• bardziej dokumentalny sposób przedstawienia faktów
• pokazująca człowieka w skrajny sytuacjach
• rozrachunek z wojną
• bohaterowie są poddawani idealizacji lub deheroizacji, ale również często ocena ich moralności pozostawiana jest czytelnikowi

Poeta – żołnierz

Walczy o wolność ojczyzny, utożsamia się ze swoim pokoleniem i narodem. Jest wrażliwy, dlatego ma rozterki natury moralnej.

Bojownik podziemia

Patriota, odważny, lojalny wobec przyjaciół, skłonny do podejmowania ryzyka.

Ofiara Holocaustu

Godzi się z losem, samotny, zrezygnowany.

Więzień obozu

Jego celem jest przetrwanie, przez co tłumi w sobie odruchy litości i dostosowuje się do zasad obowiązujących w obozie. Szanse na przetrwanie obozu widzi w zachowaniu podstawowych wartości. Pomimo prób upodlenia nie poddaje się całkowicie systemowi, choć wymaga to ogromu wysiłku.

• Apokalipsa – wojna przedstawiana jako kres cywilizacji.
• Cierpienie – często w wymiarze duchowym jako konieczność podporządkowania się okupantom.
• Kat i ofiara – przedstawiano relacje między oprawcami i ofiarami.
• Upadek człowieka – pokazuje upadek wartości moralnych człowieka.
• Holokaust – przedstawianie zagłady Żydów.
• Bohaterska śmierć – ponoszona w ramach buntu.