Tren IX

Poeta kłoci się ze swoimi dotychczasowymi przekonaniami (stoicyzmem). Według stoicyzmu najważniejszy miał być rozsądek i umiarkowanie, a człowiek powinien nie zważać na sprawy doczesne i cierpienia. Poeta jednak przyznaje, że jest człowiekiem i targają nim ludzkie emocje, przed którymi mądrości nie są w stanie go uchronić – intelektualista ustępuje cierpiącemu ojcu.

Tren X

Ojciec zadaje córce pytania o jej pośmiertny los, apeluje o litość i znak z zaświatów, który ukoił by jego ból. Autor jest coraz bardziej pogłębiony w kryzysie światopoglądowym. Zastanawia się gdzie trafiła jego córka po śmierci – czy o chrześcijańskiego raju, mitologicznych wysp szczęścia, krainę podziemną czy może zamieniła się w słowika. Na koniec zadaje pytanie o nieśmiertelność duszy. Renesansowa koncepcja miłosiernego Boga i świata w światopoglądzie artysty załamała się, ponieważ w dramatycznym momencie religia nie stała się oparciem.

Tren XI

Tren jest monologiem poety, który dokonuje rewizji swojej filozofii życiowej, podważa podstawy humanistycznego światopoglądu. Traci wiarę w cnotę, boski porządek i upada jego renesansowa wiara w rozum. Poeta dochodzi do wniosku, że ludzie żyją iluzjami, bezskutecznie próbując poznać boskie tajemnice. Jego rozpacz osiąga apogeum, neguje wszystko w co wierzył.

Tren XIX (Sen)

Poeta opowiada sen, w którym odwiedziła go nieżyjąca matka z Urszulką na ręku. Celem wizyty było ukojenie bólu syna, przywrócenie mu spokoju wewnętrznego i odbudowa jego renesansowego światopoglądu. Urszulka z babcią znajdują się w niebie, dusze są nieśmiertelne, a życie tam beztroskie. Matka przekonuje syna, że pogodzenie się z wyrokami Boga przynosi spokój i nadzieję, podobnie jest z akceptacją zmienności ludzkiego losu.

Kochanowski opłakuje zmarłą córkę. Przedstawia etapy żałoby i kryzys renesansowego światopoglądu poety, który dokonał się pod wpływem żalu po śmierci córki. Treny I-VIII zawierają pochwały Urszulki, skargi i żale ojca. Treny IX-XIII ukazują kryzys światopoglądowy ojca. Tren XIX przedstawia powrót do równowagi wewnętrznej, odbudowa światopoglądu renesansowego ojca. 

Treny pokazują psychologiczny mechanizm żałoby, jego kolejne fazy. Cierpienie poety po śmierci córki zyskuje wymiar uniwersalny. 

Treny przedstawiają relacje ojca z dzieckiem. Kochanowski idealizuje ukochaną córkę (poeta przypisuje niespełna 3 letniej córce wybitny talent poetycki), uwzniośla ją wykorzystują antyczne toposy.

Po zakończeniu kariery dworskiej i kościelnej Kochanowski osiadł w Czarnolesie (wiejska arkadia) i ożenił się. Jednak śmierć zabrała mu ukochaną dwuipółletnią córkę Urszulę, tragiczne wydarzenie to impuls do powstania trenów.

Tren to gatunek liryczny wywodzący się z greckiej chóralnej pieśni żałobnej. Gatunek ten wyraża żal i smutek po stracie osoby, wysławia jego zasługi i zawiera słowa pocieszenia.

Treny Jana Kochanowskiego możesz wykorzystać w pracach dotyczących:

• humanistycznego światopoglądu
• człowieka wobec losu
• żałoby
• nawiązań do Biblii i antyku
• relacji ojciec – dziecko