Nazwy epoki:
- Starożytność klasyczna
- Antyk (łać. antiquus czyli „dawny”)
Początek to okres archaiczny (VIII-V w. p. n. e), podczas którego powstawały pierwsze miasta-państwa i idee ustroju demokratycznego, powstały wówczas dwa eposy Homera „Iliada i Odyseja”, a także teatr.
Następny był okres klasyczny (V-IV w. p. n. e.), szczytowy okres epoki, rozkwit demokracji ateńskiej, literatury i filozofii.
Po śmierci Aleksandra Wielkiego nastąpił okres hellenistyczny. Powstaje państwo rzymskie, którego ogromny rozmiar staje się problemem i państwo rozpada się na zachodnia i wschodnią część (395 r.)
Koniec epoki wyznacza upadek Cesarstwo Zachodniego w 476 roku naszej ery.
Antyk: dla współczesnych twórców stały się źródłami motywów, toposów (utrwalone obrazy i motywy), archetypów (wzory ludzkie), współczesne europejskie systemy prawne były budowane na tradycji filozofii ateńskiej.
Biblia: stworzyła podwaliny systemu etycznego i dwóch religii – judaizmowi i chrześcijaństwu.
Filozofie w antyku narodziły się w Grecji. Głównym celem filozofów było poznanie rzeczywistości i miejsca, jakie zajmuje w świecie człowiek.
Filozofowie:
| Heraklit – wszystko znajduje się w ciągłym ruchu – panta rhei (wszystko płynie). – pierwszą zasadą jest ogień. |
| Sokrates – Wiem, że nic nie wiem. – Mądrość można znaleźć w głębi duszy. – Zasady moralne są stałe. |
| Platon – idealizm – rzeczywistość to nieidealne odwzorowanie świata idei. – filozofowie obdarzeni mądrością powinni być u władzy. |
| Arystoteles – zasada złotego środka – zalecenie umiaru. – świat nie jest wyłącznie materialny lub duchowy. |
| Demokryt – materializm – jedynym rzeczywistym bytem są rzeczy materialne. |
Szkoły filozoficzne:
| Stoicy – Zenon z Kition – człowiek powinien kierować się rozumem, a nie emocjami. – człowiek powinien dążyć do równowagi ducha, umiaru. – człowiek powinien zachowywać stoicki spokój, czyli dystans wobec naszego losu, dobra i zła. – człowiek nie ma wpływu na bieg wydarzeń, dlatego musi zaakceptować prawa natury. – najwyższym dobrem jest cnota, zapewnia ona człowiekowi szczęście. |
| Epikurejczycy – Epikur – celem życia człowieka jest szczęście, które można osiągnąć prowadząc cnotliwe życie, pozbawione cierpień. – należy korzystać z każdej chwili – carpe diem (chwytaj dzień) – ludzie nie powinni bać się śmierci – „kiedy jesteśmy nie ma śmierci, kiedy ona przychodzi, nie ma nas” |
| Hedoniści – najwyższym dobrem i celem życia są przyjemności. – najważniejsza jest teraźniejszość, przeszłość i przyszłość się nie liczą. |
| Sofiści: – prawdy obiektywnie nie istnieją. |
| Cynicy: – odrzucają normy społeczne – liczą się tylko pojedyncze jednostki, a nie społeczeństwo. |
| Sceptycy: – nie wiemy jaka jest rzeczywistość, dlatego powinniśmy powstrzymać się od wydawania o niej osądów. – wszystko jest względne |
- Mimesis – dzieło naśladuje rzeczywistość.
- Decorum – stosowność, odpowiednia forma i styl do treści.
- Proporcjonalność – harmonia elementów, przemyślana kompozycja (np. podział na trzy części).
- Podporządkowanie funkcjom – odbiorca znając treść może się skupić na przeżywaniu emocji.
Heros:
- odważny,
- honorowy,
- bezkompromisowy,
- biegły w rzemiośle,
- Achilles, Hektor w IlIadzie Homera.
Bohater tragiczny:
- konflikt tragiczny,
- jego losem kieruje fatum,
- skazany na klęskę,
- obciążony winą tragiczną,
- jego los dąży do katastrofy,
- Antygona, Król Edyp.
Buntownik:
- łamie reguły,
- odważny,
- poświęca się dla ideii,
- Prometeusz.
Tułacz, podróżnik, homo viator:
- szuka drogi powrotnej
- radzi sobie z trudnościami,
- zaradny,
- Odys (Odeseusz).
Zasady, którymi kierowali się starożytni artyści:
- Doskonałe proporcje,
- Harmonia – warunek piękna,
- Kanon – idealne formy i proporcje,
- Zasada mimesis – odwzorowywanie rzeczywistości,
- Zasada prawdopodobieństwa – to co przedstawiono w utworze ma odpowiednik lub może się zdarzyć w rzeczywistości.
Celem sztuki były wywołanie emocji i oczyszczenie (katharsis) odbiorcy.
Starożytna Grecja – ku czci bóstw, style architektoniczne (dorycki, joński, koryncki), rzeźby pokazujące piękno ciała, idealne proporcje.
Starożytny Rzym – budowle użyteczności publicznej, kopiowanie rzeźb greckich, mozaiki.
Starożytna Grecja
Starożytny Rzym
Teatr antyczny narodził się w Grecji, podczas uroczystości religijnych ku czci Dionizosa (boga płodności i wina). Mężczyźni w czasie tych uroczystości przebrani śpiewali pieśni zwane dytyrambami. Początkowo na scenach występował jeden aktor, później zwiększono liczbę do trzech. Aktorami byli tylko mężczyźni, często ubrani w peruki, maski, stroje. Widz oglądający perypetie bohatera i współczujący mu miał oczyścić się z takich emocji (katharsis).
Gatunki występujące w antycznym teatrze:
- Dramat satyrowy – wątki mitologiczne.
- Komedia – zabawne sytuacje obyczajowe z życia codziennego.
- Tragedia – najważniejsza forma, ukazuje losy wybitnych postaci obciążanych złym fatum (losem), zmuszanych do wyboru pomiędzy równorzędnymi racjami (jest to konflikt tragiczny). Bohaterowie nie mogli uniknąć fatum (tragizm). Czyny bohaterów przybliżały ich klęskę, co nazywa się ironią tragiczną.