Cesarz Francji Karol Wielki od 7 lat walczy z Arabami w Hiszpanii. Król Arabów Marsyl zwodzi go, że ochrzci się w Akwizgranie i zostanie lennikiem cesarza. Karol wysyła do Saragossy przedstawiciela Ganelona (wuja Rolanda), jednak Ganelon paktuje z wrogiem. Frankowie wycofują się z Hiszpanii, osłania ich oddział złożony z wyśmienitych żołnierzy pod wodzą Rolanda. 

W wąwozie Roncevaux tylna straż zostaje zaatakowana przez Saracenów (Arabów). Oliwier, przyjaciel Rolanda namawia go, aby wezwać na pomoc cesarza, jednak Roland się nie zgadza. Arabowie zabijają żołnierzy, jako ostatni ginie Roland. 

Roland przed śmiercią odmawia modlitwę i próbuje wyszczerbić swój miecz, aby nie dostał się w ręce Arabów. Roland kładzie się na wzgórzu, głową zwróconą do Hiszpanii, wyznaje grzechy i myśli o ukochanej ojczyźnie i cesarzu. Po duszę Rolanda zstępują z nieba anioły. Święty Gabriel podnosi jego rękawice ku niebu i wspólnie z Cherubinem i Świętym Michałem zabiera Rolanda do nieba.

Na pole bitwy wracają wojska cesarskie, aby pomścić poległych. Ginie król Marsyli i emir Baligant pokonani przez samego króla Karola Wielkiego. Czyny Ganelona zostają oddane pod sąd boży i trzydziestu krewnych zdrajcy zawisa na szubienicy. Ganelon zostaje rozerwany przez konie.

Epos opisuje kampanię Karola Wielkiego przeciw Arabom, udział w wojnie hrabiego Rolanda i jego śmierć.

Roland jest wzorem średniowiecznego rycerza – jest dumny, silny, sprawny i waleczny. Postępuje zgodnie z kodeksem rycerskim i wiernie służy Bogu i Królowi. 

Karol Wielki jest uosobieniem idealnego średniowiecznego władcy. Jest sprawiedliwy i dobry, opłakuje rycerzy i dba o honor kraju i broni religię. Jego władza pochodzi od Boga, podbija pogańskie ziemie.

Śmierć jest ukazana jako wstęp do życia wiecznego. Roland umiera jako zwycięstwa, Ganelon jak zdrajca. Roland umierając spełnia wszystkie symboliczne wyznaczniki motywu ars bene moriendi – udaje się na wzgórze, kładzie pod sosną w kierunki Hiszpanii, aby pokazać, że nie boi się wroga. Przeprasza za grzechy i wyciąga do Stwórcy prawą rękawice, kieruje myśli do króla i ojczyzny. Jego dusza zostaje zabrana przez zstąpionych aniołów.

Pieśń powstała po to, aby pokazać przykładne postawy bohaterów, dlatego ich czyny są wyolbrzymione.

Pieśń o Rolandzie to epos rycerski, którego cechy to:

• pokazuje heroiczne czyny
• ukazuje etos rycerza – wartości i obyczaje
• zachowuje zasadę decorum – styl jest patetyczny, pełen alegorii
• dzieje się na tle przełomowych dla kraju wydarzeń
• zawiera liczne powtórzenia
• jest utworem parenetycznym, czyli pokazuje piękne życie godne naśladowania
• występują zjawiska nadprzyrodzone
• czyny bohaterów są wyolbrzymione

Roland – hrabia, siostrzeniec Karola Wielkiego. Jest wzorem rycerza, chętny do walki, honorowy, ambitny. Ginie w wąwozie Roncevaux.

Karol Wielki – król Franków, symbol średniowiecznego władcy. Jest sprawiedliwy i mężny, walczy przeciwko poganom. Opłakuje poległych żołnierzy, a także miewa prorocze sny.

Oliwier – przyjaciel Rolanda. Kieruje się rozsądkiem, jest szlachetny.

Ganelon – ojczym Rolanda, zwolennik pokoju z Arabami. Przechodzi na stronę wroga, zostaje ukrany.

Marsyl – król Arabów. Ucieka się do podstępu z Ganelonem, udaje im się zabić przedstawicieli francuskiego rycerstwa. Umiera z żalu po zniszczeniu Saragossy przez Karola.

Emir Baligant – ginie w pojedynku z Karolem, którego zranił, ale musiał przegrać dzięki interwencji archanioła Gabriela.

W Hiszpanii. Przedstawiono bitwę w wąwozie Roncevaux (778r.)

Pieśń o Rolandzie możesz wykorzystać w pracach dotyczących:

• etosu rycerskiego
• idealnego władcy
• motywu ars bene moriendi
• wzorów osobowych w literaturze
• honoru
• przyjaźńi
• religii
• światopoglądu epoki średniowiecza
•