Pamiętniki rozpoczynają się wierszowanym utworem, w którym autor żegna się z jego ukochanym koniem, który zginął najprawdopodobniej w skutek ran odniesionych na bitwie.

I część – okres wojenny (1656-1666)

Narrator przedstawia wojny ze Szwedami w Polsce i Danii, wyprawy na Moskwę i walki z Tatarami. Narrator opisuje wystąpienie szlachty przeciwko Królowi – Pasek staje po stronie Króla. Narrator jest patriotą i walecznym żołnierzem. Narrator wychwala polską kulturę i obyczaje szlacheckie dlatego też przemilcza negatywne cechy szlachty.

II część – okres ziemiański (1667-1668)

Narrator osiada na wsi i staje się szlachcicem gospodarzem dworu. Autor opisuje np. sytuację, gdy szlachcic daje udomowioną wydrę królowi Janowi III Sobieskiemu. Narrator przytacza też negatywne zachowania szlachty, takie jak zabójstwo jednego szlachcica, pobicie burmistrza czy torturowanie nadzorcy ziemiańskiego.

Jan Chryzostom Pasek opisuje wydarzenia z życia sarmaty – epizody wojenne i życie na wsi.  Autor starał się kreować pozytywny wizerunek sarmaty, jednak niechlubne zachowania sarmaty ukazują się w utworze w sposób naturalny. 

Pamiętniki to ważne źródło wiedzy o życiu XVII-wiecznej szlachty, zawierają wydarzenia, których autor był świadkiem. Dzieli się na 2 części – wyprawy wojenne i życie na wsi. Autor posługuje się gawędziarskim, mówionym, rubasznym stylem.

Lata 1658-1688. 

Różne części Europy – potop szwedzki, wyprawa do Danii, bitwa węgierska, życie na wsi, elekcja w Warszawie.

Pamiętniki możesz wykorzystać w pracach dotyczących:

• szlachty
• obrazu szlachcica – sarmaty
• pamiętników