Motyw matki cierpiącej jest jednym z najbardziej przejmujących i uniwersalnych zagadnień obecnych w literaturze. Ukazuje on miłość macierzyńską, która staje się źródłem ogromnego bólu w chwili, gdy dziecko doświadcza cierpienia lub śmierci. 

Teza: Postać matki, stojącej wobec tragedii swojego dziecka, to symbol bezgranicznej troski, oddania i rozpaczy. 

Lament świętokrzyski to jeden z najważniejszych zabytków literatury polskiego średniowiecza. Utwór należy do gatunku planktów, czyli pieśni żałobnych, i przedstawia dramat Maryi stojącej pod krzyżem, gdy jej Syn – Jezus – przechodzi mękę i umiera. Głównym tematem jest cierpienie matki po stracie dziecka. Maryja w utworze ukazana została nie tylko jako Matka Boska, ale przede wszystkim jako zwyczajna matka, kobieta przepełniona bólem i żalem. Jej słowa są proste, szczere, pełne emocji. Nie wypowiada ich z wyniosłością, lecz z ogromnym cierpieniem. Utwór pokazuje też bezsilność jako największą tragedię matki. Widzi jego ból, ale pozostaje wobec niego całkowicie bezradna. Maryja kieruje słowa do otaczających ją ludzi, prosząc o współczucie i modlitwę. Wizerunek Maryi w utworze został więc odarty z patosu i nadprzyrodzonego dystansu. Jest tu przede wszystkim kobietą – matką, której serce krwawi na widok cierpienia syna. 

„Dziady cz. III” Adam Mickiewicz

W dramacie Mickiewicza wielokrotnie pojawia się temat bólu matek związany z losem ich dzieci. Autor, ukazując realia prześladowań młodzieży polskiej w czasie zaborów, przedstawił także dramat matek, które cierpią z z tego powodu. W celi Konrada i innych uwięzionych studentów wspomniane zostają matki. Młodzi bohaterowie mówią o cierpieniu, jakie muszą znosić ich rodzicielki, gdy dowiadują się o aresztowaniu synów. Dla matek największą torturą jest bezsilność – nie mogą pomóc swoim dzieciom, mogą jedynie cierpieć razem z nimi. Najbardziej przejmujący obraz cierpiącej matki to Matka Rollisona. Jej syn, młody patriota, został uwięziony i skatowany przez carskich żołnierzy, w wyniku czego jest ciężko chory. Matka błaga Senatora o litość, domaga się sprawiedliwości i uwolnienia syna, kiedy zostaje odprawiona i oszukana, jej rozpacz staje się ogromna.

„Przedwiośnie” Stefan Żeromski

W Przedwiośniu Stefana Żeromskiego motyw cierpiącej matki realizuje się w postaci Jadwigi Barykowej, samotnie wychowującej syna – Cezarego. Po wyjeździe męża Seweryna kobieta zmaga się z trudnymi warunkami życia w czasie rewolucji w Baku. Aby zapewnić synowi pożywienie, kupuje jedzenie, wykorzystując kosztowności, które wcześniej zdołała ukryć. Jej poświęcenie jest ogromne – naraża się na niebezpieczeństwo, pokonuje trudne trasy, cierpi z głodu i zmęczenia, a wszystko po to, by dziecko przetrwało. Po rozpoczęciu rewolucji bolszewickiej rozentuzjazmowany Cezary wydał własną matkę, co doprowadziło do tego, że komuniści zarekwirowali złoto i mieszkanie, pozostawiając rodzinie jedynie ciasną komórkę. Barykowa zdołała wcześniej ukryć część skarbu, ale i tak sytuacja stała się dramatyczna. Cierpienie matki pogłębia fakt, że syn działa wbrew niej – zdradza ją i naraża na utratę bezpieczeństwa. Największą tragedią Jadwigi jest jej samotna śmierć, po której dopiero Cezary zaczyna rozumieć wartość jej poświęcenia i dotkliwość własnych czynów.

Motyw cierpiącej matki w literaturze ukazuje dramat kobiety, która poświęca swoje życie dla dobra dziecka, często doświadczając samotności lub utraty dziecka. Motyw ten pokazuje uniwersalną wartość macierzyńskiej miłości, jej poświęcenie i dramatyczny charakter cierpienia, które bywa zarówno fizyczne, jak i emocjonalne.