Teza: Hierarchia wartości w sytuacjach granicznych odzwierciedla priorytety, które kierują naszym postępowaniem w ekstremalnych sytuacjach. Często kluczowe wartości, takie jak życie, zdrowie i bezpieczeństwo, znajdują się na szczycie hierarchii, podczas gdy inne wartości, jak np. osiągnięcia czy komfort, mogą schodzić na dalszy plan.

W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” autor Tadeusz Borowski przedstawia drastyczne wydarzenia związane z obozem koncentracyjnym w Auschwitz-Birkenau w czasie II wojny światowej. W tej okropnej rzeczywistości hierarchia wartości ulega drastycznym zniekształceniom, poddając jednostki skrajnym próbom moralnym i etycznym. Komando Kanada, w którym znajdował się główny bohater, wydaje się mieć przesuniętą hierarchię wartości, gdzie przetrwanie i zdobycie dóbr materialnych wydają się ważniejsze niż empatia i współczucie. Autentyczność horroru nowego transportu oraz postępowania ludzi w obliczu zagłady ukazuje deprawację ludzkiej moralności i granice, do jakich może doprowadzić ekstremalna sytuacja. Jednym z najbardziej drastycznych obrazów jest przedstawienie kobiety, która nie przyznaje się do własnego dziecka, aby uratować swoje życie. Bohater opowiadania staje przed trudnym dylematem: rażące upodlenie innych, by samemu przetrwać, czy zachowanie godności i wartości moralnych. Poprzez wewnętrzne pytania i refleksje bohatera, autor prowadzi czytelnika przez proces moralnego konfliktu. Bohater odczuwa niechęć do nowych więźniów i brakuje mu empatii, co ukazuje, jak ekstremalna sytuacja może zacierać granice między dobrem a złem. To opowiadanie odsłania, że hierarchia wartości w sytuacjach granicznych może podlegać drastycznym zmianom, zwłaszcza w warunkach ekstremalnych przetrwania. Ludzkie postępowanie może ulec zdeformowaniu, a istniejące normy etyczne mogą zostać zachwiane w obliczu grożącej śmierci. Opowieść ta daje do myślenia nad naturą ludzkiej moralności i wartościami, które są poddawane próbie w ekstremalnych okolicznościach.

„Inny świat” Gustaw Herling-Grudziński

Książka skupia się na traumie przeżycia radzieckich łagrów opisanego przez Gustawa Herlinga-Grudzińskiego w książce „Inny świat”. Autor ukazuje proces stopniowego wyzbywania się cywilizowanych wartości na rzecz obozowej moralności, która sprzyjała przetrwaniu w brutalnym środowisku łagrów. W obliczu ekstremalnych warunków, człowiek skupiał się na swoim przetrwaniu, a etyczna wrażliwość ulegała zanikowi. Ludzkie wartości, takie jak współczucie, poszanowanie własności i godność, ulegały erozji w obozowym środowisku. Głód, ból i zmęczenie dominowały, a istnienie w takich okolicznościach stwarzało zagrożenie życia na niespotykaną skalę. Przykładem przedstawionym przez autora jest historia Kowala i jego kochanki, która ilustruje, jak ekstremalne okoliczności mogą zmusić ludzi do podjęcia drastycznych decyzji, nawet kosztem miłości i ludzkich relacji. Podsumowując ekstremalne sytuacje mogą wpłynąć na hierarchię wartości, prowadząc do przesunięcia priorytetów w kierunku przetrwania i zachowań bardziej przyziemnych. To odsłania, jak istotny wpływ mają warunki otoczenia na naszą moralność i zachowania.

„Ludzie, którzy szli” Tadeusz Borowski

Na podstawie opisu sytuacji i postaci przedstawionych przez Tadeusza Borowskiego w opowiadaniu „Ludzie, którzy szli”. W Perskim Rynku, można dostrzec pewne elementy hierarchii wartości, które kształtują postępowanie postaci. W warunkach obozowych głównym priorytetem dla więźniów było przetrwanie. Narrator opisuje, jak Słowaczki, mimo trudnych warunków, starają się utrzymać choć odrobinę przyzwoitości i komfortu w swoich blokach. Zdobywanie jedzenia czy tworzenie osobistego miejsca były sposobami na zwiększenie szans na przetrwanie. Choć sytuacja w obozie była ekstremalna, Mirka wykazywała empatię i współczucie wobec chorego dziecka. Chciała je uratować przed gazem, co ukazuje, że wartości humanitarne były nadal obecne, choć przeplatały się z walką o przetrwanie. W opowiadaniu hierarchia wartości ulega przekształceniom w obliczu skrajnych warunków obozowych. Przetrwanie staje się głównym celem, a wartości humanitarne, choć osłabione, wciąż mają swoje miejsce. Narrator i inne postacie w opowiadaniu starają się znaleźć równowagę między walką o życie a zachowaniem pewnych wartości moralnych, co jest charakterystyczne dla sytuacji ekstremalnych.