Wiatr wlatuje do lasu, w którym dawno nie był. Na polanie jest usypana mogiła. Przyjaciele wiatru: dąb, brzoza, świerk, dzwonki liliowe i róża wyjaśniają mu, że to grób bezimiennych bohaterów.

Dąb snuje opowieść o partyzantach i ich przywódcy Romualdzie Traugutcie – porównuje go do Chrystusa. Dąb opisuje także dwóch przyjaciół – Jagmina i Mariana Tarłowskiego. Tarłowski podczas bitwy uratował życie Trauguttowi. Tarłowski walczył z poczucia obowiązku, z pasji był naukowcem. 

Brzoza  opowiada, że młodzieniec ubolewał, że w ludziach jest tak wiele zwierzęcych instynktów.

Dąb opowiada o ataku Rosjan, podczas którego ranny został Tarłowski. Jagmin ruszył mu na ratunek, ale zginął w czasie tej walki. 

Dzwoneczki liliowe opowiadają, o tym, że Aniela Tarłowska wiele lat później na polanie postawiła krzyż. Aniela była siostrą Mariana i ukochaną Jagmina. 

Stary dąb opowiada, że na polanie słychać tylko szept: Vae victis – bieda zwyciężonym. Dlatego wiatr leci w świat z okrzykiem: Gloria Victis – chwała zwyciężonym.

Tematem utworu jest powstańcza mogiła i portrety walczących z zaborcą.

Bohaterowie noweli to powstańcy styczniowi, są oni idealizowani, porównywani do antycznych herosów, postaci biblijnych. Powstańcy walczą ze złem.  Autorka uważa, że powstańcy styczniowy zasługują na uznanie i szacunek, mimo że ich walka zakończyła się niepowodzeniem i represjami.

W wyniku cenzury Orzeszkowa musi stosować mowę ezopową. W utworze nie padają słowa powstanie czy Rosja. Na przykład Orzeszkowa słowo husarz zastąpiła wyrażeniem: za silnymi ramiony leciał poszum niewidzialnych skrzydeł.

Autorka powierzyła rolę narratorów przyrodzie. Tym samym dokonała personifikacji przyrody.

Utwór przedstawia rozliczenie się autorki z powstaniem styczniowym, w przeciwieństwie do pozytywistycznych tendencji, Orzeszkowa docenia zasługi powstańców.

Gloria victis to niewielka nowela. Fabuła jest zwarta, występuje ograniczona liczba bohaterów. Utwór ma budowę klamrową – rozpoczyna i kończy się opisem wiatru. Przyroda jest personifikowana. 

Marian (Maryś) Tarłowski

Delikatny młodzieniec, słaby fizycznie, jednak mimo to jest odważny. W czasie bitwy ratuje życie Trauguttowi.

Jagmin

Młody, odważny, heroiczny ziemianin. Ginie podczas szarży na Rosjan atakujących szpital polowy. 

Aniela Tarłowska

Młodsza siostra Mariana, zakochana z wzajemnością w Jagminie. 

Romuald Traugutt

Postać historyczna, dowódca oddziału.

Akcja dzieje się w dwóch planach czasowych – podczas powstania styczniowego i około pół wieku po tych wydarzeniach (około 1910 r.)

Glorię victis możesz wykorzystać w pracach dotyczących:

• sensu daremnej walki
• poświęcenia się dla idei i ojczyzny 
• nawiązań do antyku (Jagmin jako Herkules