Teza: Ludzie zlagrowani byli zmuszeni do porzucenia wyznawanych wcześniejszych wartości na rzecz brutalnych wartości obozowych.

Opowiadanie „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego ukazuje skomplikowaną hierarchię wartości w ekstremalnych warunkach obozowych. Główny bohater, Tadek, wcielony do komanda „Kanada”, doświadcza konfliktu między zachowaniem ludzkiej empatii a koniecznością walki o przetrwanie. W obozie koncentracyjnym przetrwanie staje się podstawowym celem. Komando „Kanada” podejmuje pracę związaną z obsługą transportów, co umożliwia zdobycie jedzenia i dóbr materialnych, niezbędnych do przetrwania. Głód, ból i zmęczenie stanowią stałe zagrożenia dla więźniów, co sprawia, że walka o życie jest priorytetem. W warunkach obozu, postacie doświadczają degradacji ludzkiej moralności. Wartości humanitarne, takie jak współczucie czy szacunek dla innych, ulegają przekształceniu lub osłabieniu. Choć początkowo Mirka, jedna z więźniarek, wydaje się zachowywać empatię poprzez próbę uratowania chorego dziecka, to później samą tę wartość przesuwa na dalszy plan, skupiając się na samym przetrwaniu. Główny bohater, Tadek, stawia sobie pytania egzystencjalne dotyczące moralności i natury ludzkiej. Jego wewnętrzna walka między instynktami przetrwania a resztkami humanitaryzmu ukazuje trudności związane z utrzymaniem wartości w ekstremalnych warunkach. Hierarchia wartości ulega zdeformowaniu pod wpływem okrutnej rzeczywistości obozu oraz presji systemu, który narzuca określone zachowania w celu przetrwania. Dehumanizacja ofiar i akceptacja degradacji etycznej stają się elementem codzienności, a jednostki próbują dostosować się do tych wymogów. Podsumowując, opowiadanie „Proszę państwa do gazu” analizuje drastyczne zmiany w hierarchii wartości w obliczu ekstremalnych warunków obozowych. Przetrwanie i walka o życie stają się priorytetem, co może prowadzić do osłabienia wartości moralnych. Człowiek rezygnujący z wartości moralnych w obozie staje się człowiekiem zlagrowanym. 

„Inny świat” Gustaw Herling-Grudziński

W „Innym świecie” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, termin „człowiek złagrowany” odnosi się do osoby, która była więźniem lub zesłańcem w sowieckich łagrach, czyli obozach pracy przymusowej w ZSRR. Książka opisuje autentyczne doświadczenia autora oraz innych więźniów, którzy zostali zesłani i znaleźli się w skrajnie trudnych warunkach życia w obozach. W „Innym świecie” Herling-Grudziński ukazuje, jak ekstremalne warunki obozowe wpływają na psychikę, zachowanie i hierarchię wartości ludzi, którzy zostali zlagrowani. Osoby zesłane do łagrów zmuszone są do walki o przetrwanie w brutalnym otoczeniu, gdzie codzienne życie jest okupione ekstremalnym cierpieniem, głodem i degradacją. Termin „Inny świat” odnosi się do rzeczywistości obozowej, która jest odmienna od tego, co znane i przyjęte w normalnym społeczeństwie. Hierarchia wartości ulega przewartościowaniu, a postacie zmuszone są do podejmowania drastycznych wyborów w celu przetrwania.  W fragmencie z książki „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego opisana jest postać człowieka, który fałszywie oskarżył czterech Niemców w celu utrzymania swojej ważnej funkcji w obozie. Ten akt , choć miał mu pomóc w zachowaniu swojego statusu, spowodował wewnętrzną deformację jego moralności i osobowości. Po tym wydarzeniu, ten człowiek zwrócił się do Gruzińskiego z prośbą o wyrażenie zrozumienia poprzez sformułowanie słów „rozumiem”. Jednakże Gruziński nie był w stanie wydobyć tych słów, co wskazuje na brak zrozumienia lub akceptacji dla tego, co ten człowiek dokonał. Zła­gro­wa­nie i konsekwencje tego aktu odcisnęły trwały ślad na duszy człowieka, zmieniając go na zawsze. Opis ten ukazuje, że obozowe doświadczenia mogą prowadzić do moralnej deprawacji i głębokiej traumy, która pozostawia nieusuwalny ślad wewnątrz jednostki.    W książce Herling-Grudziński ukazuje zarówno twardość i wytrwałość ludzkiego ducha w obliczu ekstremalnych prób, jak i dezintegrację moralności i norm społecznych. W obu opowiadaniach, „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego i „Innym świecie” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, pojęcie człowieka złagrowanego i zlagrowanego jest związane z wyjątkowymi doświadczeniami ludzi w ekstremalnych warunkach, które prowadzą do przekształcenia hierarchii wartości i moralności.

„Ludzie, którzy szli” Tadeusz Borowski

Opowiadanie „Ludzie, którzy szli” Tadeusza Borowskiego analizuje temat oswojenia ze śmiercią, które prowadzi do obojętności na cierpienie drugiego człowieka. W obozowym otoczeniu, przepełnionym okrucieństwem i śmiercią, więźniowie stają się zdehumanizowani i stają w obliczu wyjątkowo trudnych wyborów moralnych. Narrator opisuje, jak mieszkańcy obozu, zlagrowani przez ekstremalne warunki, wykazują obojętność wobec cierpienia innych. Widok ludzi prowadzonych do komór gazowych nie wywołuje u nich żadnej reakcji ani współczucia. Zamiast tego kontynuują swoje codzienne zajęcia, jak praca nad boiskiem do piłki nożnej czy rozgrywanie meczu. To ukazuje, że obojętność na cierpienie staje się sposobem przetrwania w nieludzkich warunkach obozu. Ludzie w opowiadaniu zaakceptowali „twarde prawa obozu” i próbują funkcjonować w tym okrutnym środowisku, ignorując los innych, dopóki ich własne życie nie jest zagrożone. Narrator podkreśla, że dla więźniów obozu śmierć staje się czymś niemal codziennym i normalnym, co prowadzi do dezintegracji empatii i moralności. Obojętność na cierpienie drugiego człowieka staje się mechanizmem obronnym, pozwalającym na przetrwanie w warunkach obozu, gdzie zachowanie wrażliwości może prowadzić do własnej zagłady. Opowiadanie ukazuje, że ekstremalne warunki obozowe mogą doprowadzić do takiego stopnia oswojenia ze śmiercią, że ludzie tracą zdolność do reagowania na cierpienie innych oraz zachowują obojętność, aby przetrwać w dehumanizującej rzeczywistości.