Od wieków ludzie zadają sobie pytanie o swoje miejsce we wszechświecie i o to, czy ich los jest z góry zdeterminowany przez przeznaczenie. Temat ten jest szeroko poruszany w literaturze, filozofii i religii, ukazując różnorodne podejścia do kwestii wolnej woli i nieuchronności losu.

Teza: Literatura antyczna ukazuje tragizm ludzkiego przeznaczenia jako konieczność dokonywania wyborów między równorzędnymi racjami, co zawsze kończy się tragedią.

Antygona jest bohaterką obciążoną tragicznym przeznaczeniem. Bracia Antygony – Eteokles i Polinejkes walczyli o władzę nad Tebami. Bracia zginęli w pojedynku. Władzę przejął Kreon, który nakazał godnie pochować Eteoklesa, zaś ciało Polinejkesa porzucić, ponieważ atakował miasto z zewnątrz. Antygona nie akceptuje zakazu wydanego przez Kreona i decyduje się godnie pochować Polinejkesa. Antygona za swój czyn została skazana. Tragizm losu Antygony polega na tym, że chowając Polinejkesa wiedziała, że zostanie stracona. Co więcej nawet gdyby zdecydowała się nie pochować Polinejkesa to nie żyłaby szczęśliwie, ze względu na poczucie zdrady wobec własnego brata. Los zesłał Antygonie cierpienie, a ona nie mogła od niego uciec w żaden sposób.

Mit o rodzie Labdakidów

Lajos, który złamał prawo boskie, usłyszał od wyroczni, że jego nowo narodzony syn zabije go i ożeni się z własną matką. Lajos łudził się, że oszuka przeznaczenie i wywiózł syna do gór, aby tam umarło. Jednak Pasterz oddał dziecko pod wychowanie króla Koryntu. Edyt wychował się tam, a gdy dorósł poszedł do wyroczni i również usłyszał, że zabije swojego ojca i poślubi matkę. Aby uniknąć przeznaczenie uciekł z Koryntu do Teb. Po drodze zabił nieznanego mężczyznę, był to jego ojciec. W Tebach odgadł zagadkę Sfinksa i ożenił się z Jokastą – jego matką. Mit o rodzie Labdakidów udowadnia, że przed przeznaczeniem nie da się uciec.

„Mitologia” Jan Parandowski

Mit o Syzyfie. Również ukazuje niemożliwość ucieczki przed przeznaczeniem. Syzyfowi kilkukrotnie udawało się uciec od kary, jednak ostatecznie nie udało mu się to i został skazany na wieczną pracę.

W obliczu przeznaczenia człowiek często staje przed wyzwaniem pogodzenia swojej wolnej woli z nieuchronnością losu. Literatura i filozofia dostarczają licznych przykładów, które ukazują, jak trudne i bolesne mogą być te zmagania. Bohaterowie literaccy, tacy jak Edyp czy Antygona, pokazują, że mimo wszelkich starań, nie zawsze jesteśmy w stanie uciec przed przeznaczeniem.