Tom I – Jesień
Maciej Boryna został pozwany do sądu przez Jewkę, która twierdziła, że urodziła jego dziecko i została odprawiona bez wynagrodzenia za swoją pracę. Sprawa zakończyła się jednak na korzyść Boryny. Narastał spór między Maciejem a jego synem Antkiem – ojciec nie chciał przepisać ziemi na syna i synową. W tej sytuacji Boryna postanowił ponownie się ożenić – wybrał młodą i urodziwą Jagnę, córkę Dominikowej, znaną we wsi z romansów, także z Antkiem. Decyzja dziedzica o sprzedaży części lasu na wyrąb oburzyła chłopów. Po kolejnej sprzeczce Boryna wygnał Antka wraz z rodziną z domu. Wkrótce odbyło się wesele Macieja i Jagny, na którym nie pojawił się parobek Kuba – umierał z powodu zakażenia nogi.
Tom II – Zima
Rodzina Antka żyła w ubóstwie, mieszkając w chacie należącej do Bylicy. Do Lipiec przybył brat dziedzica, Jacek – mężczyzna, któremu parobek Kuba (już nieżyjący) uratował kiedyś życie podczas wojny. W pewnym momencie Antek brutalnie pobił Mateusza, który chełpił się romansem z Jagną. Jagna ponownie zaczęła potajemnie spotykać się z Antkiem, a ich wspólny taniec w karczmie wywołał oburzenie wśród mieszkańców. Hanka, będąca w ciąży, zaczęła sprzeciwiać się mężowi, chcąc uzyskać wsparcie ze strony Macieja Boryny. Gospodarz, zaskoczywszy Antka i Jagnę na schadzkach w stodole, podpalił bróg ze złości. Wieśniacy stawali się coraz bardziej wrogo nastawieni do Jagny. Tymczasem Hanka pogodziła się z teściem i zdobyła jego zaufanie. Chłopi pokonali dworskich robotników w walce o las, jednak Maciej Boryna odniósł poważne obrażenia – został uderzony w głowę.
Tom III – Wiosna
Z początkiem wiosny Agata wróciła z żebrania. W Lipcach zastała jedynie kobiety, dzieci, starców i kilku mężczyzn, ponieważ większość chłopów została uwięziona za udział w walce o las. Hanka przeprowadziła się do domu Boryny i z oddaniem opiekowała się rannym teściem. Chata Bylicy runęła, lecz Jacek pomógł ją odbudować. Maciej zdradził Hance miejsce ukrycia pieniędzy, których domagał się kowal. W tym czasie Jagna rozpoczęła romans z wójtem, ale zainteresował ją także Jasiek, młodzieniec przygotowujący się do kapłaństwa. Hanka urodziła syna, któremu nadano imię Roch. Po pewnym czasie mężczyźni powrócili z więzienia, lecz zabrakło wśród nich Antka, który został oskarżony o zabójstwo. We wsi wybuchł spór między rodzinami Kłębów a wójtami. Pojawiła się również wieść, że dziedzic chce sprzedać Podlesie Niemcom, co wzburzyło chłopów. Szymek popadł w konflikt z matką, która sprzeciwiała się jego planom małżeńskim – podczas kłótni doszło do szarpaniny, w wyniku której Dominikowa została ciężko poparzona. W końcu Maciej Boryna po raz ostatni wyszedł w pole siać zboże – tam, na własnej ziemi, zmarł.
Tom IV – Lato
Rankiem Borynowie otrzymali wiadomość o śmierci Macieja. Cała wieś pogrążyła się w żałobie, a na jego pogrzebie pojawił się nawet dziedzic. Niemcy zrezygnowali z planów osiedlenia się w Podlesiu i opuścili te tereny. Ojciec Hanki, nie chcąc być ciężarem dla bliskich, postanowił odejść i wyruszył w samotną wędrówkę. Po rozmowie dotyczącej podziału majątku doszło do kłótni między Hanką a Jagną – w efekcie Hanka wyrzuciła dziewczynę z domu. Wkrótce nadszedł list z tragiczną wiadomością: Grzela, młodszy syn Boryny, utonął. Tymczasem Antek został zwolniony z więzienia. Po ostatnim spotkaniu z Jagną postanowił definitywnie zakończyć ich relację. Szymek poślubił Nastkę Gołębiankę. Mimo sprzeciwu chłopów, we wsi miała zostać otwarta rosyjska szkoła. Jagna coraz śmielej zalecała się do Jaśka. Biedna Agata zmarła w domu Kłębów. Po aresztowaniu wójta, mieszkańcy podjęli decyzję o wygnaniu Jagny – dziewczyna została wywieziona poza wieś na wozie z gnojem. Po jej usunięciu w Lipcach zapanował spokój.
- Problem hierarchii społecznej na wsi – różnice między bogatymi gospodarzami a parobkami czy żebrakami.
- Emancypacja kobiet i ich pozycja społeczna – Jagna próbuje żyć według własnych zasad, co kończy się jej odrzuceniem.
- Konflikty międzyludzki – Spory o majątek, o władzę, o miłość – ukazują złożoność ludzkich emocji i decyzji.
- Przemiany społeczne i polityczne – Powieść ukazuje czasy przejściowe – tradycyjna wieś zaczyna ulegać zmianom
„Chłopi” to realistyczna panorama życia wsi, w której indywidualne losy bohaterów są splecione z cyklem natury, wspólnotą i tradycją. Reymont nie tylko oddaje hołd kulturze ludowej, ale też stawia ważne pytania o sprawiedliwość społeczną, wolność jednostki i sens życia w świecie zdominowanym przez rytuały i ziemię.
„Hamlet” powstał ok. 1600–1601 roku. Szekspir inspirował się starą legendą skandynawską o księciu Amlecie.
Hamlet to tragedia elżbietańska, czyli dramat poważny, ukazujący upadek wielkiego bohatera (Hamleta), prowadzący do jego śmierci. Łączy elementy różnych gatunków.
Maciej Boryna
Bogaty gospodarz, głowa rodziny, wdowiec, autorytet we wsi.
Antek Boryna
Syn Macieja, silny, dumny, zbuntowany przeciw ojcu.
Jagna Paczesiówna
Piękna młoda dziewczyna, kochanka Antka, żona Macieja.
Hanka
Żona Antka, zdeterminowana i oddana rodzinie.
Roch
Wędrowny nauczyciel, buntownik i działacz społeczny.
Czas akcji: Koniec XIX wieku
Miejsce akcji: Wieś Lipce
Chłopi możesz wykorzystać w pracach dotyczących:
Życie w rytmie natury i pór roku
Konflikty pokoleniowe
Rola ziemi jako najważniejszej wartości
Miłość, zdrada, zazdrość
Tradycja i obyczaje wiejskie
Rola kobiet i mężczyzn na wsi
Religia, rytuały i społeczność